Sejak kebelakangan ini, semakin ramai peniaga makanan menggunakan siaran langsung di media sosial untuk mengumpul dana atas nama “infak makanan”. Ada yang membuka slot bungkus makanan, ada yang meminta penonton menyumbang sejumlah wang, kemudian makanan itu diagihkan kepada orang ramai.
Pada zahirnya, niat itu nampak baik. Orang mahu bersedekah, peniaga mahu menyediakan makanan, penerima pula mendapat manfaat. Tetapi dalam urusan agama dan perniagaan, niat baik sahaja belum cukup jika cara pelaksanaannya boleh mengelirukan.
Inilah yang ditegur oleh Mufti Pulau Pinang, Profesor Madya Datuk Dr Mohd Sukki Othman. Menurut beliau, istilah “infak” tidak wajar digunakan sekadar sebagai strategi pemasaran untuk meningkatkan jualan atau menarik perhatian pelanggan.
Teguran ini penting kerana masyarakat biasanya memahami infak sebagai sumbangan kebajikan. Apabila seseorang menyumbang atas nama infak, mereka menyangka wang itu akan disalurkan sepenuhnya kepada tujuan kebajikan yang dinyatakan.
Jika sebenarnya ada unsur jual beli, margin keuntungan, caj operasi, upah pengurusan atau manfaat kepada peniaga, perkara itu mesti dijelaskan dari awal. Barulah penyumbang membuat keputusan dengan reda dan faham ke mana wang mereka digunakan.
Beza Akad Infak Vs Jual Beli
| Perkara | Infak / Tabarru’ | Jual Beli |
|---|---|---|
| Tujuan utama | Memberi sumbangan kebajikan secara sukarela | Menukar wang dengan barang atau perkhidmatan |
| Sifat akad | Derma, sedekah, bantuan atau pemberian ikhlas | Transaksi komersial antara penjual dan pembeli |
| Harapan pemberi wang | Wang digunakan untuk tujuan kebajikan yang dimaklumkan | Pembeli mendapat barang/perkhidmatan yang dibayar |
| Keuntungan peniaga | Tidak sepatutnya disembunyikan jika ada manfaat kepada pengurus program | Keuntungan adalah sebahagian biasa dalam perniagaan |
| Ketelusan yang diperlukan | Sangat tinggi kerana melibatkan amanah sumbangan | Jelas dari segi harga, barang, kuantiti dan persetujuan |
| Risiko salah faham | Tinggi jika istilah infak digunakan tetapi wang sebenarnya masuk dalam model jualan | Lebih jelas jika disebut sebagai pembelian, tempahan atau tajaan makanan |
| Contoh ayat yang lebih telus | “RM10 satu pek makanan. Daripada jumlah ini, RM7 kos makanan dan RM3 kos operasi/keuntungan. Makanan akan diagihkan kepada penerima.” | “Tempah makanan RM10 satu pek untuk diagihkan kepada penerima. Harga termasuk kos bahan, penyediaan dan pengurusan.” |
Kenapa Perkataan “Infak” Tidak Boleh Digunakan Sesuka Hati?
Perkataan agama mempunyai nilai amanah. Apabila peniaga menyebut “infak”, emosi masyarakat mudah tersentuh kerana ia dikaitkan dengan pahala, sedekah, bantuan kepada orang susah dan amalan kebajikan.
Masalah timbul apabila istilah itu digunakan untuk menarik pelanggan, tetapi struktur sebenar program adalah jualan biasa. Contohnya, peniaga menerima bayaran, mengambil untung, menanggung kos operasi dan menggunakan sebahagian wang untuk membeli bahan mentah, tetapi semua itu tidak diterangkan kepada penyumbang.
Jika penyumbang menyangka 100% wang mereka pergi kepada penerima, sedangkan sebahagiannya menjadi keuntungan perniagaan, di situlah berlaku kekeliruan.
Dalam muamalah Islam, kejelasan sangat penting. Orang yang memberi wang mesti tahu sama ada mereka sedang:
- memberi sedekah sepenuhnya,
- membeli makanan untuk diagihkan,
- menaja kos makanan termasuk upah pengurusan,
- atau menyertai kempen jualan yang ada unsur keuntungan kepada peniaga.
Apabila semua ini dijelaskan, urusan menjadi lebih bersih dan hati semua pihak lebih tenang.
4 Syarat Wajib Jalankan Program Infak Supaya Lebih Telus
| Syarat | Apa Yang Perlu Dibuat Peniaga | Contoh Pelaksanaan Yang Lebih Selamat |
| 1. Jelaskan akad dari awal | Nyatakan sama ada ia derma, jual beli, tajaan makanan atau program kebajikan berbayar | “Ini program tajaan makanan. Setiap pek berharga RM8 termasuk kos bahan, masakan, pembungkusan dan pengurusan.” |
| 2. Dedahkan kos dan manfaat peniaga | Jika ada keuntungan, upah, caj operasi atau kos penghantaran, maklumkan secara jelas | “Daripada RM10, RM7 digunakan untuk makanan dan RM3 untuk kos operasi serta pengurusan.” |
| 3. Nyatakan penerima dan cara agihan | Beritahu makanan atau bantuan akan diagihkan kepada siapa, di mana dan bila | “Agihan dibuat kepada 100 pelajar tahfiz pada hari Jumaat, selepas solat Zohor.” |
| 4. Sediakan rekod dan laporan ringkas | Simpan bukti kutipan, jumlah pek, gambar agihan dan ringkasan penggunaan wang | “Jumlah terkumpul RM1,000, jumlah makanan 100 pek, agihan selesai pada 21 Jun.” |
Contoh Ayat Promosi Yang Lebih Beretika
Daripada menulis:
“Jom infak makanan RM10. Pahala besar, siapa cepat dia dapat slot.”
Lebih baik tulis:
“Kami membuka tajaan makanan untuk diagihkan kepada penerima terpilih. Satu pek bernilai RM10 termasuk kos bahan, penyediaan, pembungkusan dan pengurusan. Makanan akan diagihkan kepada [nyatakan penerima] pada [tarikh]. Laporan ringkas agihan akan dikongsikan selepas selesai.”
Ayat kedua lebih panjang sedikit, tetapi jauh lebih telus. Penyumbang tahu wang mereka digunakan untuk apa. Peniaga juga tidak kelihatan seperti menyembunyikan unsur perniagaan di sebalik istilah kebajikan.
Mengapa Isu Ini Wajib Diberi Perhatian Oleh Ibu Bapa & Masyarakat?
1. Supaya kita tidak mudah terperangkap dengan marketing emosi
Media sosial sangat kuat bermain dengan emosi. Bila kita lihat wajah penerima, makanan panas, ayat menyentuh hati dan panggilan “infak sekarang”, kita mudah terus membuat bayaran tanpa bertanya.
Berbuat baik itu mulia. Tetapi Islam juga mengajar kita berhati-hati dengan amanah.
Masyarakat perlu belajar bertanya dengan sopan: wang ini digunakan sepenuhnya untuk penerima atau termasuk kos operasi? Siapa penerima? Ada laporan agihan? Program ini derma atau jual beli tajaan?
Soalan begitu bukan bermaksud kita berkira untuk bersedekah. Ia tanda kita mahu memberi dengan lebih bertanggungjawab.
2. Anak-anak perlu belajar beza sedekah dan beli barang
Ibu bapa boleh gunakan isu ini untuk mendidik anak-anak. Terangkan bahawa sedekah ialah memberi tanpa mengharapkan balasan, manakala jual beli ialah transaksi yang ada barang, harga dan keuntungan.
Jika anak-anak membesar dengan kefahaman ini, mereka akan lebih cermat apabila melihat kempen derma online. Mereka juga akan faham bahawa kebaikan mesti datang bersama kejujuran.
3. Peniaga kecil perlu jaga kepercayaan pelanggan
Bagi peniaga, kepercayaan ialah modal besar. Sekali masyarakat rasa tertipu, susah untuk memulihkan nama.
Sebab itu peniaga yang mahu buat program kebajikan perlu lebih telus. Jangan takut menyatakan kos operasi. Masyarakat biasanya boleh faham peniaga juga ada kos bahan, minyak, pekerja dan pembungkusan.
Yang penting, jangan biarkan penyumbang menyangka semua wang masuk kepada penerima jika sebenarnya ada bahagian yang digunakan untuk kos atau keuntungan.
4. Elakkan agama dijadikan alat jualan berlebihan
Istilah agama seperti infak, sedekah, wakaf dan derma mempunyai nilai yang tinggi. Jika digunakan secara longgar untuk melariskan jualan, masyarakat boleh menjadi keliru.
Lebih membimbangkan, orang ramai mungkin mula hilang kepercayaan kepada kempen kebajikan yang benar-benar jujur.
Sebab itu teguran Mufti Pulau Pinang ini wajar dilihat sebagai nasihat menjaga maruah agama, menjaga peniaga dan menjaga penyumbang.
FAQ: Soalan Lazim Tentang Infak Dalam Aktiviti Jualan
1. Adakah salah peniaga mengambil untung daripada program makanan infak?
Isunya bukan semata-mata untung. Isunya ialah ketelusan. Jika peniaga mengambil upah, caj operasi atau margin keuntungan, perkara itu perlu dijelaskan kepada penyumbang dari awal. Jangan biarkan orang menyangka semua wang digunakan sepenuhnya untuk penerima.
2. Boleh tak guna istilah “infak” kalau makanan memang diagihkan kepada orang ramai?
Boleh menjadi sensitif jika istilah itu tidak dijelaskan dengan betul. Jika ada unsur jual beli, kos operasi atau keuntungan, lebih selamat gunakan istilah seperti “tajaan makanan”, “tempahan makanan untuk agihan” atau “program agihan makanan berbayar” dengan pecahan kos yang jelas.
3. Apa beza infak dengan tajaan makanan?
Infak lebih dekat dengan sumbangan kebajikan secara sukarela. Tajaan makanan pula boleh melibatkan pembelian makanan daripada peniaga untuk diagihkan kepada penerima. Jika peniaga menjual makanan kepada penyumbang untuk diagihkan, istilah “tajaan makanan” biasanya lebih jelas berbanding “infak” semata-mata.
4. Apa yang penyumbang patut tanya sebelum menyumbang?
Tanya beberapa perkara mudah: siapa penerima, berapa kos satu unit, adakah harga termasuk upah atau keuntungan, bila agihan dibuat, dan adakah laporan agihan akan dikongsi. Soalan ini membantu memastikan sumbangan dibuat dengan maklumat yang cukup.
5. Jika peniaga sudah terlanjur guna istilah infak, apa patut dibuat?
Betulkan cara komunikasi. Jelaskan semula struktur program, pecahan kos, penerima manfaat dan status kutipan. Jangan padam komen atau menyerang orang yang bertanya. Anggap teguran sebagai peluang memperbaiki amanah perniagaan.
6. Adakah semua kempen infak online tidak boleh dipercayai?
Tidak. Banyak kempen kebajikan dilakukan dengan jujur dan sangat membantu masyarakat. Namun penyumbang tetap perlu berhati-hati, semak maklumat dan pilih penganjur yang telus.
Berniaga Biar Jelas, Bersedekah Biar Tenang
Peniaga tidak salah mahu berniaga. Penyumbang juga tidak salah mahu membantu. Yang perlu dijaga ialah kejelasan akad dan amanah maklumat.
Jika ia jual beli, sebut jual beli. Jika ia tajaan makanan, sebut tajaan makanan. Jika ada kos operasi, nyatakan. Jika ada keuntungan, jangan sembunyikan. Jika benar-benar infak sepenuhnya, pastikan wang itu diurus dengan amanah dan dilaporkan sebaiknya.
Keberkatan dalam perniagaan bukan hanya datang daripada jumlah jualan yang tinggi. Ia datang daripada kejujuran, ketelusan dan reda semua pihak yang terlibat.
Kepada peniaga online, semak semula ayat promosi anda hari ini. Kepada penyumbang, biasakan bertanya sebelum memberi. Kepada ibu bapa, jadikan isu ini bahan didikan untuk anak-anak tentang adab bersedekah dan etika membeli.
Masyarakat yang baik bukan hanya rajin memberi, tetapi juga bijak menjaga amanah.
