Setiap kali dengar berita Dewan Undangan Negeri atau DUN dibubarkan, ramai orang mula keliru.
Ada yang tanya, “Kalau DUN dah bubar, siapa perintah negeri?”
Ada pula yang ingat semua ADUN masih boleh buat kerja seperti biasa.
Ada juga yang fikir Menteri Besar atau Ketua Menteri terus hilang kuasa pada hari DUN dibubarkan.
Sebenarnya, negeri tidak dibiarkan kosong begitu sahaja.
Bila DUN dibubarkan, yang bubar ialah badan perundangan negeri — iaitu tempat ADUN bersidang, bahas rang undang-undang, luluskan dasar tertentu dan bawa suara kawasan masing-masing secara rasmi dalam Dewan.
Tetapi pentadbiran harian negeri masih perlu berjalan. Gaji kakitangan awam masih perlu diproses. Hospital, pejabat tanah, PBT, jabatan negeri, bantuan rakyat, kutipan hasil, pengurusan bencana dan urusan pejabat kerajaan masih berfungsi.
Di sinilah wujud konsep yang orang selalu sebut sebagai Kerajaan Sementara atau Caretaker Government.
DUN Bubar, Tapi Negeri Tidak “Tergantung”
Apabila DUN dibubarkan, kerajaan negeri sedia ada biasanya berfungsi sebagai kerajaan sementara sehingga kerajaan baharu dibentuk selepas pilihan raya.
Dalam keadaan ini, Menteri Besar atau Ketua Menteri bersama EXCO sedia ada masih menjalankan pentadbiran, tetapi peranan mereka menjadi lebih terhad. Mereka bukan lagi berada dalam suasana pentadbiran biasa yang boleh membuat keputusan besar sesuka hati.
Contoh yang mudah kita faham: apabila DUN Pulau Pinang dibubarkan pada 2023, pentadbiran negeri mula berfungsi sebagai kerajaan sementara, dan Ketua Menteri serta Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri masih menjalankan tanggungjawab dalam kapasiti caretaker. Pada masa sama, dilaporkan tugas petugas pusat khidmat ADUN terhenti selaras dengan pembubaran DUN.
Maknanya, kerajaan sementara ini wujud untuk pastikan negeri tidak “mati enjin” sementara menunggu pilihan raya.
Apa yang boleh dibuat oleh kerajaan sementara?
- Urus pentadbiran harian negeri.
- Pastikan perkhidmatan awam terus berjalan.
- Teruskan program yang sudah diluluskan sebelum pembubaran.
- Ambil tindakan kecemasan jika melibatkan keselamatan, bencana atau kepentingan awam.
- Menjaga kestabilan pentadbiran sehingga kerajaan baharu dibentuk.
Apa yang patut dielakkan?
- Membuat dasar besar baharu.
- Meluluskan projek besar yang boleh dipertikai.
- Menggunakan jentera kerajaan untuk kepentingan kempen.
- Membuat pelantikan besar yang tidak mendesak.
- Mengumumkan bantuan baharu yang kelihatan seperti umpan pilihan raya.
Bahasa mudahnya begini: kerajaan sementara boleh jaga rumah, tetapi jangan ubah struktur rumah besar-besaran sebelum pemilik baharu dipilih.
Peranan SUK Dan Penjawat Awam Jadi Sangat Penting
Ramai orang nampak Menteri Besar, Ketua Menteri dan EXCO sahaja. Tetapi semasa DUN dibubarkan, tulang belakang pentadbiran sebenar ialah Setiausaha Kerajaan Negeri (SUK) dan seluruh penjawat awam negeri.
SUK ialah pegawai tertinggi perkhidmatan awam negeri. Di bawah SUK, jabatan negeri, pejabat daerah, PBT dan agensi berkaitan terus menjalankan kerja pentadbiran.
Ini penting kerana penjawat awam tidak bubar bersama DUN.
ADUN boleh tamat statusnya apabila DUN dibubarkan. Tetapi pegawai kerajaan tetap bekerja. Sistem fail masih berjalan. Kaunter masih buka. Jabatan masih memproses urusan rakyat. Bayaran bantuan yang sudah diluluskan masih diteruskan mengikut prosedur.
Dalam bahasa orang awam, kalau DUN bubar:
- Pejabat kerajaan negeri masih beroperasi.
- Penjawat awam masih bertugas.
- Urusan rakyat tidak berhenti.
- SUK dan jabatan negeri memastikan pentadbiran berjalan ikut peraturan.
Cuma, keputusan politik besar biasanya akan lebih berhati-hati kerana negeri berada dalam tempoh pilihan raya.
Apa Jadi Kepada ADUN Selepas DUN Dibubarkan?
Ini soalan yang selalu orang kampung tanya: “ADUN kawasan kita masih ADUN lagi ka?”
Jawapan mudah: apabila DUN dibubarkan, status ADUN sebagai ahli Dewan berakhir. Mereka tidak lagi boleh bersidang sebagai ADUN kerana Dewan sudah bubar.
Mereka boleh bertanding semula dalam pilihan raya, tetapi mereka bukan lagi wakil rakyat rasmi dalam Dewan yang sedang berjalan. Sebab itu pusat khidmat yang menggunakan kedudukan ADUN atau kemudahan rasmi biasanya tertakluk kepada peraturan semasa pembubaran.
Namun, dari segi hubungan masyarakat, bekas ADUN mungkin masih turun padang sebagai individu, ahli parti atau calon. Cuma mereka tidak boleh menggunakan kedudukan rasmi ADUN yang sudah tamat untuk memberi arahan pentadbiran negeri.
Bezakan tiga perkara ini:
| Perkara | Status Selepas DUN Bubar |
|---|---|
| DUN | Bubar, tiada sidang Dewan |
| ADUN | Tamat sebagai ahli Dewan sehingga pilihan raya baharu |
| Kerajaan negeri | Berfungsi sebagai kerajaan sementara |
| Penjawat awam negeri | Terus bekerja seperti biasa |
| SPR | Mengurus proses pilihan raya negeri |
PRN Wajib Diadakan Dalam Tempoh 60 Hari
Selepas DUN dibubarkan, pilihan raya negeri perlu diadakan dalam tempoh yang ditetapkan. SPR menerangkan bahawa pilihan raya umum berlaku apabila Parlimen atau DUN dibubarkan atau terbubar sendiri selepas tamat tempoh lima tahun, dan SPR akan mengeluarkan writ serta menetapkan proses pilihan raya selepas pembubaran berlaku.
Dalam amalan yang biasa disebut, pilihan raya negeri perlu dijalankan dalam tempoh 60 hari selepas pembubaran DUN. SPR juga pernah menjelaskan bahawa proses pilihan raya negeri hanya diadakan selepas DUN dibubarkan dan urusan seperti tarikh penamaan calon serta pengundian bermula selepas itu.
Jadi, selepas DUN bubar, prosesnya biasanya begini:
- DUN dibubarkan secara rasmi.
- SPR dimaklumkan dan mula urus pilihan raya.
- Writ pilihan raya dikeluarkan.
- Tarikh penamaan calon ditetapkan.
- Kempen pilihan raya berjalan mengikut tempoh yang ditentukan.
- Hari mengundi diadakan.
- Keputusan diumumkan.
- Kerajaan negeri baharu dibentuk.
Tempoh ini penting supaya negeri tidak terlalu lama berada dalam keadaan kerajaan sementara.
Soalan Lazim Bila DUN Dibubarkan
1. Kalau DUN bubar, bantuan kerajaan negeri masih jalan atau tidak?
Bantuan yang sudah diluluskan dan merupakan program sedia ada biasanya boleh diteruskan mengikut peraturan. Tetapi kerajaan sementara patut berhati-hati dengan pengumuman bantuan baharu yang besar kerana ia boleh dilihat sebagai kelebihan politik ketika pilihan raya.
2. Menteri Besar atau Ketua Menteri masih ada kuasa?
Masih ada, tetapi sebagai ketua kerajaan sementara. Maksudnya, pentadbiran harian boleh berjalan, tetapi keputusan besar, pelantikan penting atau projek baharu yang tidak mendesak biasanya perlu dielakkan sehingga kerajaan baharu dibentuk.
3. ADUN kawasan masih boleh bantu rakyat?
Selepas DUN bubar, status mereka sebagai ADUN tamat. Mereka mungkin masih membantu sebagai individu, bekas wakil rakyat, ahli parti atau calon, tetapi bukan lagi dalam kedudukan rasmi ADUN yang sedang berfungsi dalam Dewan.
Jadi kalau dengar DUN dibubarkan, jangan panik. Negeri masih ada pentadbiran. Penjawat awam masih bekerja. Menteri Besar atau Ketua Menteri masih mengetuai kerajaan sementara. Cuma kuasa politiknya lebih terbatas sementara rakyat diberi peluang memilih semula kerajaan negeri melalui PRN.
Yang penting, sebagai rakyat, semak daftar pemilih, ikut maklumat rasmi SPR, dan keluar mengundi apabila tiba masanya. Politik boleh panas, tetapi faham proses negara ini boleh buat kita lebih tenang dan tidak mudah keliru dengan cerita separuh masak.
