Bomba JBPM vs SMART NADMA: Skop Tugas, Syarat Kemasukan dan Cabaran Pemilihan

Apabila melihat anggota berseragam oren atau merah berlari masuk ke kawasan bencana, ramai terus memanggil mereka “anggota bomba”.

Anggapan itu mudah difahami kerana anggota Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia memang menjadi antara pasukan terawal yang tiba apabila berlaku kebakaran, kemalangan jalan raya, bangunan runtuh atau kejadian yang mengancam nyawa.

Namun, dalam struktur penyelamatan negara, terdapat sebuah pasukan yang dibentuk khusus untuk menghadapi bencana berskala besar dan operasi mencari serta menyelamat yang jauh lebih kompleks.

Pasukan tersebut ialah Special Malaysia Disaster Assistance and Rescue Team, atau lebih dikenali sebagai SMART.

SMART bukan balai bomba biasa, bukan unit yang menerima panggilan menyelamat harian daripada orang awam dan bukan jawatan yang boleh dipohon terus oleh lepasan SPM melalui SPA9.

Ia merupakan pasukan mencari dan menyelamat khas di bawah Agensi Pengurusan Bencana Negara atau NADMA, dengan anggotanya dipilih daripada tiga agensi keselamatan utama negara, iaitu Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia, Polis Diraja Malaysia dan Angkatan Tentera Malaysia.

Sebab itu, bagi orang awam yang bercita-cita memakai lencana SMART suatu hari nanti, laluan pertama bukanlah menghantar permohonan kepada NADMA.

Calon perlu terlebih dahulu menyertai salah satu agensi sumber, membina pengalaman operasi, menjaga prestasi fizikal dan melepasi proses pemilihan dalaman yang sangat ketat.

Bomba JBPM: Pasukan Barisan Hadapan Untuk Kecemasan Harian

Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia ialah agensi utama yang mengendalikan pelbagai kecemasan di seluruh negara.

Apabila berlaku kebakaran rumah, kemalangan jalan raya, mangsa terperangkap, pokok tumbang, kebocoran bahan berbahaya atau kejadian melibatkan haiwan, pasukan bomba dari balai berhampiran biasanya akan digerakkan.

Skop tugas anggota bomba jauh lebih luas daripada memadamkan api.

Antara tugasan yang boleh dilaksanakan ialah:

• Memadamkan kebakaran bangunan, kenderaan dan kawasan terbuka.
• Menyelamatkan mangsa kemalangan jalan raya.
• Mengeluarkan mangsa yang tersepit.
• Menangani kebocoran bahan kimia atau bahan berbahaya.
• Melaksanakan operasi menyelamat di air.
• Membantu ketika banjir dan tanah runtuh.
• Menyelamatkan haiwan atau orang awam yang terperangkap.
• Menjalankan pemeriksaan keselamatan kebakaran.
• Memberikan khidmat kecemasan dan bantuan awal.

Anggota bomba perlu bersedia bertugas mengikut syif. Mereka juga boleh dipanggil ketika cuti, waktu malam atau ketika keadaan cuaca tidak menentu.

Apa yang kelihatan seperti operasi beberapa minit di media sosial mungkin sebenarnya hasil latihan bertahun-tahun, pengurusan peralatan, penilaian risiko dan koordinasi pasukan yang sangat teratur.

Orang Awam Boleh Memohon Pegawai Bomba Gred KB1

Berbeza dengan SMART, jawatan Pegawai Bomba Gred KB1 boleh dipohon terus oleh orang awam melalui Sistem SPA9 apabila terdapat urusan pengambilan.

Jawatan ini berada dalam Kumpulan Pelaksana di bawah klasifikasi Keselamatan dan Pertahanan Awam, dengan penempatan di Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia.

Gaji minimum Gred KB1 ialah RM1,500 sebulan, manakala gaji maksimum ialah RM4,680, dengan kadar kenaikan gaji tahunan RM100 berdasarkan jadual semasa SPA.

Pemohon boleh menggunakan kelayakan seperti:

• Sijil Pelajaran Malaysia.
• Sijil Vokasional Malaysia dalam bidang berkaitan.
• SPM bersama Sijil Kemahiran Malaysia Tahap 2.
• SPM bersama Sijil Kemahiran Malaysia Tahap 3.
• Kelayakan tertentu bagi bekas anggota tentera.

Pemegang SPM atau SVM bermula pada gaji RM1,500. Calon dengan SKM Tahap 2 boleh dipertimbangkan pada gaji permulaan RM1,561, manakala pemegang SKM Tahap 3 boleh bermula pada RM1,622.

Bahasa Melayu Perlu Mendapat Kepujian

Satu perkara penting yang sering disalahfaham ialah syarat Bahasa Melayu.

Bagi kebanyakan laluan kelayakan Pegawai Bomba Gred KB1, calon bukan sekadar perlu lulus Bahasa Melayu.

SPA menetapkan bahawa calon perlu memperoleh Kepujian sekurang-kurangnya Gred C dalam Bahasa Melayu pada peringkat SPM atau SVM.

Syarat lulus Sejarah pula perlu dilihat dalam konteks syarat memperoleh sijil penuh SPM bagi tahun peperiksaan calon, tetapi halaman skim jawatan SPA secara khusus menekankan Kepujian Bahasa Melayu.

Jadi, calon perlu menyemak keputusan sebenar dan tidak hanya bergantung pada anggapan bahawa “asal lulus SPM sudah mencukupi”.

Syarat Fizikal Pegawai Bomba Gred KB1

Jawatan bomba melibatkan tugas berat, penggunaan peralatan, ruang sempit, haba, asap dan operasi berisiko.

Sebab itu, syarat fizikal bukan sekadar prosedur pentadbiran.

Antara syarat yang ditetapkan ialah:

• Tinggi minimum 1.57 meter bagi lelaki.
• Tinggi minimum 1.53 meter bagi wanita.
• Berat minimum 48 kilogram bagi lelaki.
• Berat minimum 46 kilogram bagi wanita.
• BMI antara 19 hingga 26.
• Ukuran dada minimum tertentu bagi lelaki.
• Penglihatan V6/9 tanpa cermin mata.
• Pengecaman warna yang baik.
• Pendengaran yang tidak cacat.
• Diperakui sihat oleh pengamal perubatan berdaftar.

Calon juga perlu lulus ujian yang ditetapkan oleh Ketua Jabatan atau perkhidmatan dari semasa ke semasa.

Ramai calon menumpukan perhatian pada latihan larian tetapi terlupa menyemak penglihatan, buta warna, BMI atau ukuran asas tubuh.

Jika benar-benar mahu menyertai bomba, buat pemeriksaan awal.

Ukur tinggi dan berat, semak BMI, jalani pemeriksaan mata dan mula membina stamina sekurang-kurangnya beberapa bulan sebelum sebarang panggilan ujian.

Cara Memohon Bomba Melalui SPA9

Permohonan asas boleh dibuat seperti berikut:

1. Daftar atau log masuk ke Sistem SPA9.
2. Lengkapkan maklumat peribadi.
3. Masukkan keputusan SPM atau SVM.
4. Daftarkan SKM jika mempunyai kelayakan tersebut.
5. Lengkapkan maklumat ukuran fizikal.
6. Pilih Pegawai Bomba Gred KB1 dalam senarai jawatan.
7. Hantar pendaftaran.
8. Semak tarikh tamat tempoh pendaftaran.
9. Pantau e-mel dan portal SPA untuk panggilan ujian.

SPA turut menetapkan bahawa kelayakan SVM, SKM atau pengalaman bekas tentera perlu didaftarkan dalam bahagian yang betul dalam SPA9. Maklumat yang dimasukkan secara tidak lengkap boleh menyebabkan sistem gagal membuat padanan kelayakan.

Mendaftar jawatan tidak bermakna calon akan terus dipanggil.

Pemilihan bergantung pada kekosongan, keperluan jabatan, syarat skim dan tapisan semasa.

SMART NADMA: Pasukan Untuk Bencana Berskala Besar

SMART diwujudkan susulan tragedi runtuhan Highland Towers pada Disember 1993 yang menunjukkan keperluan Malaysia mempunyai pasukan mencari dan menyelamat khas bagi menghadapi bencana besar.

Pasukan ini ditubuhkan pada 1 Ogos 1995 dan pada asalnya beroperasi di bawah Majlis Keselamatan Negara. Sejak 2015, SMART ditempatkan di bawah NADMA.

Berbeza dengan operasi harian di balai bomba, SMART memberi tumpuan kepada operasi mencari dan menyelamat bandar atau Urban Search and Rescue dalam bencana besar.

Antara situasi yang boleh melibatkan SMART ialah:

• Runtuhan bangunan.
• Gempa bumi.
• Tanah runtuh berskala besar.
• Letupan struktur.
• Tsunami.
• Bencana antarabangsa.
• Operasi mencari mangsa di bawah runtuhan.
• Misi bantuan kemanusiaan.

SMART bukan sekadar pasukan yang mempunyai anggota fizikal lasak.

Pasukan ini perlu mampu mengurus operasi runtuhan secara sistematik, termasuk pencarian teknikal, perubatan kecemasan, komunikasi, logistik, penandaan struktur dan koordinasi antarabangsa.

SMART telah memperoleh pengiktirafan sebagai pasukan Heavy Urban Search and Rescue di bawah International Search and Rescue Advisory Group atau INSARAG. Pengiktirafan ini membolehkan pasukan beroperasi mengikut piawaian antarabangsa dalam misi besar.

SMART Bukan Jawatan Terbuka Untuk Orang Awam

Orang awam tidak boleh mencari “jawatan anggota SMART” dalam SPA9 lalu memohon secara terus seperti jawatan Pegawai Bomba KB1.

Anggota SMART dipilih daripada pegawai dan anggota yang sudah berkhidmat dalam:

• JBPM.
• PDRM.
• ATM.

NADMA menjelaskan bahawa komposisi SMART terdiri daripada anggota bomba, polis dan tentera. Selepas tempoh perkhidmatan bersama SMART tamat, anggota boleh kembali ke agensi asal masing-masing.

Ini bermakna SMART ialah laluan kepakaran dalam kerjaya sedia ada, bukannya pintu masuk pertama ke dalam perkhidmatan beruniform.

Bagi calon awam yang berminat, jalan paling jelas ialah menyertai JBPM, PDRM atau ATM terlebih dahulu.

Syarat Dalaman SMART Sangat Ketat

Kriteria pemilihan boleh berubah mengikut sesi pengambilan, keperluan pasukan dan arahan semasa.

Berdasarkan maklumat pemilihan yang digunakan dalam latihan dan saringan SMART, calon lazimnya perlu:

• Sudah disahkan dalam jawatan.
• Mempunyai pengalaman beberapa tahun dalam agensi asal.
• Berada dalam lingkungan umur yang ditetapkan.
• Mempunyai rekod disiplin yang baik.
• Lulus tahap kecergasan tinggi.
• Lulus pemeriksaan kesihatan.
• Mendapat sokongan agensi asal.
• Menamatkan kursus khas SMART.

Antara kriteria yang sering digunakan sebagai rujukan ialah pengalaman melebihi lima tahun, umur tidak melebihi 35 tahun dan pencapaian IPPT Gred A atau B.

Namun, syarat tersebut merupakan kriteria pemilihan dalaman dan boleh berubah bagi sesuatu kohort. Calon anggota perlu merujuk arahan rasmi agensi masing-masing apabila hebahan pemilihan dikeluarkan.

Satu perkara yang pasti, pengalaman sahaja tidak mencukupi.

Calon perlu menunjukkan stamina, kekuatan, ketahanan mental, disiplin, kemahiran bekerja dalam pasukan dan kemampuan membuat keputusan ketika tubuh berada dalam keadaan sangat letih.

Cabaran Pemilihan Awal Bukan Ujian Kecergasan Biasa

Pemilihan SMART tidak boleh disamakan dengan ujian kecergasan asas kemasukan agensi.

Calon boleh diuji selama beberapa hari berturut-turut. Tujuannya bukan hanya untuk melihat siapa paling pantas berlari, tetapi siapa masih mampu mengikuti arahan, berfikir dan menjaga keselamatan pasukan ketika tenaga semakin berkurang.

Antara bentuk cabaran yang dikaitkan dengan pemilihan awal ialah:

1. Larian 2.4 Kilometer dan 7 Kilometer

Larian digunakan untuk menilai kecergasan kardiovaskular, kelajuan dan daya tahan.

Namun, cabaran sebenar bukan hanya mencatat masa.

Calon mungkin perlu menjalani ujian lain sebelum atau selepas larian. Tubuh tidak sempat pulih sepenuhnya seperti latihan biasa di rumah.

2. Ujian Casevac Dengan Beban Berat

Casevac merujuk kepada proses memindahkan mangsa dari kawasan bahaya.

Calon boleh diuji dengan mengusung patung latihan atau beban sekitar 90 kilogram dalam jarak yang sangat jauh, termasuk laluan mencecah kira-kira 21 hingga 22 kilometer berdasarkan format pemilihan tertentu.

Ujian ini menilai:

• Kekuatan bahu dan kaki.
• Teknik mengangkat.
• Kerjasama pasukan.
• Pengurusan tempo.
• Ketahanan mental.
• Keupayaan meneruskan tugas ketika sakit dan letih.

Mengusung beban bukan sekadar menggunakan tenaga kasar.

Jika teknik salah, calon boleh mencederakan diri sendiri, rakan atau “mangsa” yang sedang dipindahkan.

3. Renang 300 Meter

Calon perlu menunjukkan keupayaan berenang, mengawal pernafasan dan kekal tenang di dalam air.

Bagi penyelamat, panik di dalam air boleh membahayakan seluruh pasukan.

4. Apungan Antara Lima Hingga 10 Minit

Ujian apungan mungkin kelihatan mudah berbanding larian atau casevac.

Sebenarnya, ia menguji keyakinan air, kawalan pernafasan dan kemampuan mengekalkan posisi tanpa membazirkan tenaga.

5. Terjun Dari Platform Tinggi

Ujian platform sekitar 10 meter boleh digunakan untuk menilai fobia ketinggian dan keberanian calon mengikuti arahan dalam persekitaran terkawal.

Ia bukan aksi untuk menunjuk keberanian.

Penilai mahu melihat sama ada calon boleh mengawal ketakutan, mendengar arahan keselamatan dan bertindak dengan betul.

6. Pendedahan Kepada Darah atau Mayat

Kerja menyelamat tidak sentiasa berakhir dengan mangsa yang selamat.

Anggota boleh berhadapan dengan kecederaan parah, darah, anggota badan atau mangsa yang telah meninggal dunia.

Ujian berkaitan fobia darah dan mayat menilai kestabilan emosi calon.

Pasukan tidak boleh mempunyai anggota yang hilang kawalan sepenuhnya ketika berhadapan dengan keadaan sebenar.

7. Ruang Gelap dan Sempit

Operasi runtuhan sering memerlukan anggota memasuki ruang yang sangat kecil, gelap, berhabuk dan tidak stabil.

Calon yang mengalami klaustrofobia serius mungkin sukar melaksanakan tugas tanpa membahayakan dirinya.

Ujian ruang sempit atau confined space boleh menilai:

• Reaksi panik.
• Kawalan pernafasan.
• Keupayaan bergerak.
• Pematuhan arahan.
• Ketahanan psikologi.

Kenapa Ujian Mental Sama Penting Dengan Fizikal?

Anggota SMART mungkin perlu bekerja di bawah runtuhan selepas gempa bumi, mendengar suara mangsa dari ruang sempit atau beroperasi ketika gegaran susulan masih berlaku.

Mereka juga mungkin berada jauh dari keluarga dalam misi antarabangsa.

Dalam situasi tersebut, tubuh yang kuat sahaja tidak mencukupi.

Anggota perlu:

• Mengawal ketakutan.
• Mengurus tekanan.
• Berkomunikasi dengan tepat.
• Tidak bertindak terburu-buru.
• Mematuhi arahan ketua pasukan.
• Menjaga keselamatan rakan.
• Meneruskan operasi walaupun emosi terganggu.

Kesilapan kecil dalam operasi runtuhan boleh menyebabkan struktur berubah, peralatan gagal atau anggota lain terperangkap.

Sebab itu, pemilihan SMART mencari calon yang stabil ketika berhadapan dengan tekanan, bukan sekadar calon yang kelihatan gagah ketika latihan bermula.

Kursus Khas SMART Menentukan Sama Ada Calon Benar-Benar Layak

Melepasi pemilihan awal belum bermakna seseorang terus menjadi anggota SMART sepenuhnya.

Calon masih perlu menjalani dan menamatkan Kursus Khas SMART yang merangkumi latihan teknikal, fizikal, operasi dan disiplin pasukan.

Portal NADMA sendiri menyenaraikan Kursus Khas SMART sebagai sebahagian daripada aktiviti dan latihan rasmi pasukan.

Dalam kursus tersebut, calon boleh didedahkan kepada:

• Operasi mencari dan menyelamat bandar.
• Pengurusan runtuhan.
• Penggunaan peralatan memotong dan memecah struktur.
• Teknik mencari mangsa.
• Pengendalian tali.
• Perubatan kecemasan.
• Sistem komunikasi.
• Logistik misi.
• Keselamatan struktur.
• Operasi antarabangsa.
• Disiplin dan kerja berpasukan.

Calon yang hebat secara individu masih boleh gagal jika tidak mampu bekerja sebagai satu pasukan.

Dalam operasi sebenar, tiada ruang untuk sikap mahu menjadi wira seorang diri.

Jadual Perbandingan Bomba JBPM dan SMART NADMA

Perkara	Bomba Biasa JBPM	Anggota SMART NADMA
Agensi	Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia	Agensi Pengurusan Bencana Negara
Status pasukan	Agensi penyelamat utama negara	Pasukan mencari dan menyelamat khas pelbagai agensi
Cara kemasukan	Orang awam boleh memohon melalui SPA9	Tidak boleh dipohon terus oleh orang awam
Sumber anggota	Lantikan baharu dan pegawai sedia ada JBPM	Anggota terpilih daripada JBPM, PDRM dan ATM
Kelayakan permulaan	SPM, SVM atau kelayakan berkaitan bagi Gred KB1	Perlu menjadi anggota agensi sumber terlebih dahulu
Fokus tugas	Kebakaran, kemalangan, penyelamatan harian dan kecemasan tempatan	Bencana besar, runtuhan dan operasi USAR
Kawasan operasi	Seluruh Malaysia mengikut penempatan	Malaysia dan misi antarabangsa
Tahap kecergasan	Perlu lulus syarat fizikal dan ujian jabatan	Tahap fizikal dan mental jauh lebih tinggi
Bentuk ujian	Tinggi, berat, BMI, penglihatan, pancaindera dan kecergasan	Larian, renang, casevac, fobia, ruang sempit dan kursus khas
Pengalaman diperlukan	Calon awam boleh memohon tanpa pengalaman operasi	Memerlukan pengalaman dan prestasi dalam agensi asal
Permohonan	Sistem SPA9	Pemilihan atau pencalonan dalaman
Jenis misi	Operasi rutin dan kecemasan pelbagai skala	Misi bencana kompleks dan berskala besar

Jangan Pandang Rendah Istilah “Bomba Biasa”

Walaupun artikel ini menggunakan istilah “bomba biasa” untuk memudahkan perbandingan, tugas anggota JBPM sama sekali bukan tugas biasa.

Mereka berhadapan dengan api, asap, bahan kimia, kemalangan ngeri dan mangsa yang berada dalam keadaan kritikal.

SMART pula bukan pengganti kepada JBPM.

Kedua-duanya mempunyai fungsi yang saling melengkapi.

Dalam bencana besar, anggota JBPM, SMART, polis, tentera, pasukan perubatan dan agensi lain boleh beroperasi bersama mengikut struktur arahan yang ditetapkan.

Mahu Sertai SMART? Bina Asas Dari Sekarang

Bagi pelajar sekolah atau lepasan SPM, jangan terlalu sibuk memikirkan ujian casevac 22 kilometer jika syarat asas Pegawai Bomba KB1 pun belum diperiksa.

Mulakan dengan langkah yang berada di hadapan:

• Pastikan Bahasa Melayu mencapai sekurang-kurangnya Gred C.
• Jaga BMI.
• Periksa penglihatan dan buta warna.
• Bina stamina larian.
• Belajar berenang dengan teknik yang betul.
• Sertai aktiviti sukan dan beruniform.
• Jaga rekod disiplin.
• Biasakan diri bekerja dalam pasukan.
• Belajar pertolongan cemas.
• Lengkapkan profil SPA9.

Selepas berjaya memasuki JBPM, jangan terus menganggap laluan ke SMART terbuka secara automatik.

Bina reputasi sebagai anggota yang boleh dipercayai.

Datang latihan tepat pada masanya, jaga kecergasan, kuasai peralatan, hormati arahan dan cari pengalaman operasi yang membentuk ketahanan sebenar.

Pemilihan pasukan elit bukan hanya menilai siapa paling kuat.

Penilai mahu mengetahui siapa yang masih boleh dipercayai ketika semua orang sudah penat, basah, takut dan berada di bawah tekanan.

Langkah Pertama Tetap Bermula Dengan Satu Permohonan

Cita-cita menyertai SMART mungkin kelihatan jauh bagi seorang lepasan SPM.

Namun, hampir setiap anggota elit pernah bermula sebagai calon biasa yang perlu mengisi borang, menjalani ujian asas dan membuktikan dirinya sedikit demi sedikit.

Jangan kecewa kerana orang awam tidak boleh terus memohon SMART.

Struktur itu diwujudkan kerana pasukan tersebut memerlukan anggota yang sudah memahami disiplin, arahan, risiko operasi dan budaya agensi keselamatan.

Jika anda memilih laluan JBPM, berikan tumpuan kepada perkara yang boleh dikawal sekarang.

Daftar SPA9 dengan lengkap, bina kecergasan, jaga kesihatan dan fahami bahawa profesion penyelamat bukan semata-mata tentang keberanian.

Ia tentang kemahiran, disiplin dan kesanggupan meletakkan keselamatan orang lain di hadapan ketika keadaan benar-benar genting.

Soalan Lazim

1. Bolehkah lepasan SPM memohon SMART secara terus?

Tidak. Lepasan SPM boleh memohon jawatan seperti Pegawai Bomba Gred KB1 melalui SPA9 jika memenuhi syarat. Untuk menyertai SMART, seseorang perlu terlebih dahulu menjadi anggota JBPM, PDRM atau ATM sebelum melalui pemilihan dalaman.

2. Adakah semua anggota bomba berpeluang menyertai SMART?

Secara prinsipnya, anggota JBPM merupakan salah satu sumber pemilihan SMART. Namun, hanya calon yang memenuhi kriteria pengalaman, umur, kecergasan, kesihatan, disiplin dan prestasi akan dipertimbangkan. Mereka juga perlu lulus pemilihan serta kursus khas.

3. Apakah persediaan terbaik untuk calon yang mahu menuju ke SMART?

Mulakan dengan memenuhi syarat kemasukan agensi asal. Bagi laluan JBPM, fokus pada keputusan Bahasa Melayu, BMI, penglihatan, stamina, renang, kekuatan tubuh dan disiplin. Selepas dilantik, bina pengalaman operasi dan kekalkan tahap kecergasan yang jauh lebih tinggi daripada keperluan minimum.

Nota editorial: Syarat Pegawai Bomba Gred KB1 dirujuk daripada portal rasmi SPA. Maklumat tentang struktur, sejarah dan komposisi SMART dirujuk daripada NADMA. Butiran khusus seperti umur, tempoh perkhidmatan, format casevac dan senarai ujian pemilihan boleh berubah mengikut kohort serta arahan dalaman. Calon anggota hendaklah merujuk hebahan rasmi agensi masing-masing apabila pemilihan dibuka.