Apabila internet pejabat tiba-tiba terputus, sistem pembayaran gagal digunakan atau fail penting tidak dapat dibuka, nama yang biasanya dicari terlebih dahulu ialah pegawai teknologi maklumat.

“Boleh tolong tengok komputer saya?”

“Kenapa sistem tak boleh masuk?”

“Fail semalam hilang, boleh dapatkan semula tak?”

Disebabkan situasi seperti ini, ramai menyangka tugas Pegawai Teknologi Maklumat atau Pegawai IT hanyalah membaiki komputer rosak, memasang pencetak dan melakukan proses format laptop.

Hakikatnya, kerja mereka jauh lebih besar.

Pegawai IT bertanggungjawab memastikan sistem digital sesebuah organisasi sentiasa berfungsi, rangkaian internet stabil, data dilindungi dan pengguna boleh menjalankan tugas tanpa gangguan teknologi yang serius.

Mereka boleh dianggap sebagai tulang belakang digital organisasi. Operasi mungkin masih berjalan tanpa mereka untuk beberapa jam, tetapi apabila sistem utama tergendala terlalu lama, hampir semua bahagian boleh terjejas.

Pegawai IT Bukan Sekadar “Orang Baiki Komputer”

Dalam sebuah organisasi moden, hampir semua urusan bergantung pada teknologi.

Permohonan pelanggan dibuat melalui sistem. Rekod pekerja disimpan dalam pangkalan data. Mesyuarat menggunakan platform digital. Pembayaran pula diproses melalui rangkaian dan aplikasi tertentu.

Pegawai IT perlu memastikan semua kemudahan ini boleh digunakan dengan selamat.

Bergantung pada jawatan dan tempat bertugas, mereka mungkin terlibat dalam:

• pengurusan sistem organisasi;
• pembangunan aplikasi;
• keselamatan siber;
• pengurusan rangkaian internet;
• penyimpanan dan pemulihan data;
• pembelian peralatan ICT;
• penyediaan dasar penggunaan teknologi;
• latihan kepada pengguna;
• pemantauan projek teknologi; dan
• penyelesaian masalah teknikal.

Ada pegawai yang banyak melakukan kerja teknikal secara langsung. Ada juga yang lebih banyak mengurus projek, vendor, bajet, dokumentasi dan perancangan strategik.

Di Mana Pegawai Teknologi Maklumat Ditempatkan?

Kerjaya dalam bidang teknologi maklumat tidak terhad kepada syarikat teknologi sahaja.

Pegawai IT diperlukan di kementerian, jabatan kerajaan, universiti, hospital, bank, kilang, syarikat telekomunikasi, syarikat logistik, pusat beli-belah dan organisasi bukan kerajaan.

Malah, perniagaan yang mempunyai ramai pekerja, pelanggan atau transaksi biasanya memerlukan pasukan IT sendiri.

Sektor Awam dan Swasta: Apa Bezanya?

Dalam perkhidmatan awam, jawatan peringkat ijazah ini kini dikenali sebagai Pegawai Teknologi Maklumat Gred F9 di bawah struktur SSPA. Gred F41 pula merupakan nama gred yang digunakan sebelum pelaksanaan struktur baharu tersebut.

Di sektor swasta, nama jawatannya lebih pelbagai. Antaranya termasuk:

• IT Executive;
• IT Officer;
• System Analyst;
• Network Engineer;
• Software Developer;
• Cybersecurity Analyst;
• Database Administrator; dan
• IT Project Executive.

Walaupun nama jawatan berbeza, sebahagian tanggungjawabnya mungkin bertindih.

Sektor	Contoh Tempat Kerja	Fokus Utama Kerja	Kelebihan Unik
Kerajaan	Kementerian, jabatan, hospital kerajaan, universiti awam, pihak berkuasa tempatan	Mengurus sistem perkhidmatan awam, keselamatan data kerajaan, projek pendigitalan dan sokongan kepada pengguna	Laluan perkhidmatan lebih tersusun, pendedahan kepada sistem berskala besar dan peluang terlibat dalam projek digital kerajaan
Korporat tempatan	Bank, syarikat utiliti, kilang, syarikat logistik dan syarikat peruncitan	Menjaga kelancaran sistem operasi, transaksi, rangkaian dan aplikasi syarikat	Boleh memahami hubungan antara teknologi, operasi perniagaan dan keuntungan
Syarikat multinasional	Syarikat teknologi, pusat perkhidmatan global, syarikat kewangan antarabangsa	Mengurus sistem serantau atau global, keselamatan siber dan projek berstandard antarabangsa	Pendedahan kepada teknologi baharu, pasukan antarabangsa dan proses kerja global
Hospital swasta	Hospital, makmal perubatan dan pusat rawatan	Menjaga sistem rekod pesakit, rangkaian, peralatan digital dan keselamatan maklumat	Kerja memberi kesan langsung kepada kelancaran rawatan dan keselamatan maklumat pesakit

Perbezaan paling ketara biasanya terletak pada budaya kerja, saiz sistem, tahap tekanan, penggunaan teknologi dan struktur kenaikan kerjaya.

Di sektor kerajaan, pegawai mungkin banyak berurusan dengan prosedur perolehan, pematuhan dasar, dokumentasi dan sistem yang digunakan oleh ramai penjawat awam atau orang awam.

Di sektor swasta pula, perubahan biasanya berlaku lebih pantas. Pegawai mungkin perlu memenuhi sasaran projek, mengurangkan gangguan operasi dan menyesuaikan sistem mengikut keperluan perniagaan.

Pecahan Skop Tugas Sebenar Pegawai IT

Tidak semua Pegawai IT melakukan perkara yang sama setiap hari.

Skop kerja bergantung pada saiz organisasi, bidang kepakaran, jawatan dan struktur pasukan. Namun, kebanyakan tanggungjawab boleh dibahagikan kepada empat bidang utama.

1. Pengurusan Sistem dan Rangkaian

Bayangkan sebuah pejabat mempunyai 300 orang pekerja. Kesemuanya memerlukan internet, e-mel, sistem dalaman, pencetak dan akses kepada fail organisasi.

Jika rangkaian terputus, kerja ratusan orang boleh terhenti serentak.

Pegawai IT perlu memastikan rangkaian komputer dan sistem utama berada dalam keadaan stabil. Mereka juga memantau prestasi peralatan supaya masalah dapat dikesan sebelum menjadi lebih besar.

Antara tugas yang mungkin dilakukan ialah:

• memantau sambungan internet pejabat;
• mengurus server;
• mengawal akses pengguna;
• memasang dan mengemas kini perisian;
• mengurus rangkaian tanpa wayar;
• mengenal pasti punca gangguan sistem; dan
• menyelaras kerja pembaikan dengan vendor.

Server ialah komputer berkuasa tinggi yang menyimpan data atau menyediakan perkhidmatan kepada komputer lain dalam organisasi.

Jika server gagal berfungsi, pengguna mungkin tidak dapat membuka sistem, menyimpan dokumen atau mengakses maklumat tertentu.

Pegawai IT juga perlu menjaga keselamatan rangkaian. Mereka membantu menghalang pihak tidak dibenarkan daripada memasuki sistem organisasi atau mencuri data.

Ini termasuk menetapkan kawalan akses, mengemas kini perlindungan keselamatan dan memantau aktiviti yang mencurigakan.

2. Pembangunan dan Penyelenggaraan Sistem

Ada organisasi yang membeli sistem daripada syarikat luar. Ada juga yang mempunyai pasukan pembangunan sendiri.

Dalam keadaan ini, Pegawai IT mungkin terlibat dalam pembinaan aplikasi, portal atau sistem dalaman.

Contohnya, sebuah organisasi mahu membangunkan sistem permohonan cuti secara dalam talian.

Pegawai IT perlu memahami bagaimana proses cuti dilaksanakan, siapa yang akan meluluskan permohonan dan maklumat apa yang perlu disimpan.

Selepas itu, barulah sistem boleh direka atau dibangunkan.

Tugasnya mungkin melibatkan:

• mengumpulkan keperluan pengguna;
• mereka bentuk aliran sistem;
• menulis atau menyemak coding;
• menguji fungsi aplikasi;
• membetulkan ralat;
• menyediakan dokumentasi; dan
• menambah baik sistem berdasarkan maklum balas pengguna.

Coding bermaksud menulis arahan menggunakan bahasa pengaturcaraan supaya komputer dapat menjalankan fungsi tertentu.

Walau bagaimanapun, tidak semua Pegawai IT menulis kod setiap hari.

Ada yang bertindak sebagai penganalisis sistem. Mereka menghubungkan keperluan pengguna dengan pasukan pembangun.

Ada juga yang bertugas sebagai pengurus projek, penyelaras vendor atau pegawai yang menguji sistem sebelum digunakan secara rasmi.

Bahagian paling mencabar bukan semestinya menghasilkan sistem yang kelihatan canggih. Sistem itu mesti mudah digunakan, stabil dan benar-benar menyelesaikan masalah pengguna.

3. Pengurusan dan Keselamatan Data

Data ialah antara aset paling bernilai dalam sesebuah organisasi.

Rekod pelanggan, maklumat pekerja, dokumen kewangan dan rekod operasi tidak boleh dibiarkan hilang atau jatuh ke tangan pihak yang tidak bertanggungjawab.

Pegawai IT perlu memastikan data disimpan dengan teratur dan mempunyai perlindungan yang sesuai.

Antara tugas yang terlibat ialah:

• membuat salinan pendua atau backup;
• mengawal siapa yang boleh melihat sesuatu data;
• menguji proses pemulihan fail;
• memantau ruang penyimpanan;
• mengurus pangkalan data;
• membantu menangani kebocoran maklumat; dan
• memastikan sistem mematuhi dasar keselamatan organisasi.

Backup ialah salinan tambahan bagi fail atau data penting.

Jika komputer rosak, server gagal atau fail dipadam secara tidak sengaja, salinan tersebut boleh digunakan untuk memulihkan maklumat.

Namun, membuat backup sahaja belum mencukupi.

Pegawai IT perlu memastikan salinan itu benar-benar boleh digunakan. Ada organisasi mempunyai fail sandaran, tetapi hanya menyedari fail tersebut rosak apabila berlaku kecemasan.

Sebab itu proses pemulihan perlu diuji secara berkala.

Keselamatan data juga melibatkan sikap pengguna. Kata laluan yang terlalu mudah, pautan e-mel palsu dan penggunaan peranti tanpa kebenaran boleh membuka ruang kepada serangan siber.

Pegawai IT perlu menggabungkan perlindungan teknikal dengan pendidikan kepada pengguna.

4. Sokongan Teknikal dan Latihan

Inilah bahagian tugas yang paling mudah dilihat oleh staf lain.

Apabila pengguna tidak dapat memasuki sistem, pencetak gagal berfungsi atau komputer menjadi terlalu perlahan, Pegawai IT akan diminta melakukan troubleshooting.

Troubleshooting ialah proses mengenal pasti punca masalah dan mencari penyelesaian secara sistematik.

Pegawai IT tidak boleh terus menekan butang secara rawak. Mereka perlu bertanya:

• Bilakah masalah mula berlaku?
• Adakah semua pengguna terjejas?
• Adakah terdapat perubahan pada sistem?
• Apakah mesej ralat yang dipaparkan?
• Adakah masalah berpunca daripada komputer, rangkaian atau aplikasi?

Jawapan kepada soalan ini membantu mereka mengecilkan punca masalah.

Ada masalah yang boleh diselesaikan dalam beberapa minit. Ada juga yang memerlukan pemeriksaan panjang, bantuan vendor atau pemulihan sistem.

Selain menyelesaikan masalah, Pegawai IT turut mengajar pengguna cara menggunakan teknologi dengan betul.

Mereka mungkin menyediakan:

• sesi latihan sistem baharu;
• video panduan;
• manual penggunaan;
• soalan lazim;
• taklimat keselamatan siber; dan
• panduan penggunaan e-mel atau aplikasi organisasi.

Pegawai yang mampu menerangkan perkara teknikal dalam bahasa mudah biasanya lebih dihargai.

Pengetahuan teknikal yang tinggi tidak banyak membantu jika penerangan terlalu rumit sehingga pengguna masih tidak memahami penyelesaiannya.

Realiti Kerja Yang Jarang Diceritakan

Kerja IT bukanlah sepanjang masa duduk bersendirian di hadapan komputer.

Pegawai IT banyak berkomunikasi dengan pengguna, pengurusan, vendor dan pasukan teknikal lain.

Kadangkala mereka perlu menangani pengguna yang sedang cemas kerana sistem tidak boleh digunakan. Dalam keadaan seperti ini, nada suara dan cara memberi penerangan sangat penting.

Mereka juga mungkin perlu bekerja di luar waktu biasa.

Sebagai contoh, penyelenggaraan sistem sering dilakukan pada waktu malam atau hujung minggu supaya tidak mengganggu operasi pejabat.

Jika berlaku serangan siber atau kegagalan sistem kritikal, pasukan IT mungkin perlu bertindak segera walaupun di luar waktu bekerja.

Teknologi pula sentiasa berubah.

Perisian yang digunakan hari ini mungkin diganti beberapa tahun kemudian. Kaedah serangan siber juga semakin kompleks.

Pegawai IT perlu belajar secara berterusan. Mereka tidak boleh bergantung sepenuhnya pada ilmu yang dipelajari ketika di universiti.

Soalan Lazim Mengenai Kerjaya Pegawai IT

S1: Adakah wajib mempunyai ijazah Sains Komputer atau IT untuk menjadi Pegawai IT?

Untuk memohon jawatan Pegawai Teknologi Maklumat Gred F9 dalam perkhidmatan awam, calon perlu memenuhi kelayakan akademik dalam bidang berkaitan yang diiktiraf kerajaan serta syarat Bahasa Melayu yang ditetapkan dalam iklan rasmi SPA.

Kelayakan khusus boleh merangkumi bidang seperti Sains Komputer, Teknologi Maklumat, Kejuruteraan Komputer atau bidang berkaitan, bergantung pada syarat skim dan iklan pengambilan.

Bagi sektor swasta, syaratnya lebih fleksibel.

Sesetengah majikan menerima calon daripada bidang lain sekiranya mereka mempunyai kemahiran, sijil profesional, pengalaman dan portfolio yang kuat.

Namun, ijazah berkaitan tetap memberi asas yang lebih tersusun, terutama untuk jawatan yang melibatkan pembangunan sistem, rangkaian atau keselamatan siber.

S2: Adakah Pegawai IT kerajaan perlu tahu semua perkara tentang coding?

Tidak.

Bidang teknologi maklumat terlalu luas untuk dikuasai sepenuhnya oleh seorang individu.

Seorang pegawai mungkin mahir dalam pembangunan aplikasi tetapi kurang terlibat dalam rangkaian. Pegawai lain pula mungkin pakar dalam keselamatan siber tetapi jarang menulis kod.

Dalam perkhidmatan awam, Pegawai IT juga boleh terlibat dalam:

• pengurusan projek;
• analisis keperluan sistem;
• pemantauan vendor;
• perolehan ICT;
• pengurusan pusat data;
• keselamatan maklumat; dan
• penyediaan dokumentasi teknikal.

Pengetahuan asas coding tetap berguna kerana ia membantu pegawai memahami cara sistem dibangunkan.

Namun, kemampuan menganalisis masalah dan mengurus sistem sering sama penting dengan kemahiran menulis kod.

S3: Apakah kemahiran penting selain kemahiran teknikal?

Antara kemahiran yang sangat diperlukan ialah komunikasi.

Pegawai IT perlu menerangkan masalah teknikal kepada pengguna yang mungkin tidak mempunyai latar belakang teknologi.

Mereka juga memerlukan:

• kesabaran ketika membantu pengguna;
• kebolehan menyelesaikan masalah;
• pemikiran logik;
• pengurusan masa;
• kebolehan bekerja dalam pasukan;
• ketelitian;
• kemahiran menyediakan dokumentasi; dan
• kesediaan belajar perkara baharu.

Integriti turut menjadi perkara besar.

Pegawai IT mungkin mempunyai akses kepada sistem, e-mel, data pekerja dan maklumat sulit organisasi. Akses tersebut tidak boleh digunakan sesuka hati.

S4: Adakah kerja Pegawai IT mempunyai peluang kerjaya yang luas?

Ya, kerana hampir setiap industri menggunakan teknologi.

Pegawai IT boleh mengembangkan kerjaya ke bidang seperti:

• pembangunan perisian;
• analisis data;
• keselamatan siber;
• pengurusan rangkaian;
• teknologi awan atau cloud computing;
• pengurusan projek IT;
• audit teknologi;
• kecerdasan buatan;
• pengurusan pangkalan data; dan
• perundingan teknologi.

Mereka juga boleh bergerak daripada peranan teknikal kepada jawatan pengurusan seperti Ketua Bahagian IT, Pengurus Projek, Ketua Pegawai Teknologi atau Ketua Pegawai Digital.

Bagaimana Mahu Bermula?

Pelajar sekolah tidak perlu menunggu sehingga masuk universiti untuk mula meneroka bidang teknologi maklumat.

Mulakan dengan perkara yang mudah.

Belajar bagaimana komputer, internet dan aplikasi berfungsi. Cuba bina laman web ringkas, sistem kecil atau program asas.

Minat sahaja belum cukup. Bidang ini memerlukan latihan dan kesediaan untuk berhadapan dengan kesilapan.

Kod yang tidak berfungsi, sistem yang gagal atau konfigurasi yang salah ialah sebahagian daripada proses pembelajaran.

Pilih Laluan Pengajian Yang Sesuai

Antara bidang pengajian yang boleh dipertimbangkan ialah:

• Sains Komputer;
• Teknologi Maklumat;
• Kejuruteraan Perisian;
• Sistem Maklumat;
• Keselamatan Siber;
• Rangkaian Komputer;
• Sains Data; dan
• Kejuruteraan Komputer.

Setiap program mempunyai fokus berbeza.

Sains Komputer biasanya lebih mendalam dalam pengaturcaraan, algoritma dan teori pengkomputeran.

Teknologi Maklumat pula sering memberi pendedahan lebih luas kepada sistem, rangkaian, pangkalan data dan operasi teknologi dalam organisasi.

Sebelum memilih program, semak kandungan kursus dan bukan sekadar nama program.

Bina Projek Sendiri

Majikan mahu melihat apa yang calon boleh lakukan, bukan hanya keputusan peperiksaan.

Antara projek yang boleh dicuba ialah:

• laman web portfolio;
• sistem pendaftaran mudah;
• aplikasi pengurusan perbelanjaan;
• sistem tempahan;
• analisis data ringkas;
• konfigurasi rangkaian kecil; atau
• projek keselamatan siber dalam persekitaran latihan yang sah.

Projek tidak semestinya besar.

Sistem kecil yang lengkap, boleh diuji dan diterangkan dengan baik lebih berguna daripada projek besar yang tidak siap.

Simpan hasil kerja dalam portfolio. Terangkan masalah yang cuba diselesaikan, teknologi yang digunakan dan perkara yang dipelajari.

Ambil Sijil Profesional Secara Strategik

Sijil profesional boleh membantu calon menunjukkan kemahiran dalam bidang tertentu.

Antara bidang pensijilan yang biasa diterokai ialah:

• rangkaian;
• keselamatan siber;
• pengkomputeran awan;
• pengurusan projek;
• pangkalan data; dan
• sokongan teknikal.

Namun, jangan mengumpul sijil tanpa latihan praktikal.

Sijil akan lebih bernilai apabila calon boleh membuktikan bahawa mereka benar-benar memahami dan mampu menggunakan kemahiran tersebut.

Cari Pengalaman Sebenar

Gunakan peluang latihan industri dengan sebaiknya.

Jangan hanya menunggu arahan atau melakukan kerja kecil sepanjang tempoh latihan. Minta peluang melihat bagaimana pasukan mengurus sistem, aduan pengguna dan projek sebenar.

Pelajar juga boleh mendapatkan pengalaman melalui:

• kerja sambilan;
• program sukarelawan;
• pertandingan teknologi;
• komuniti pengaturcaraan;
• projek pensyarah;
• projek sumber terbuka; dan
• membantu persatuan atau perniagaan kecil membina sistem mudah.

Pengalaman menyelesaikan masalah sebenar akan mematangkan cara berfikir.

Belajar Berkomunikasi, Bukan Hanya Menguasai Komputer

Pegawai IT yang baik tidak bercakap menggunakan istilah teknikal semata-mata.

Mereka mampu menerangkan isu dengan jelas:

“Masalah ini berlaku kerana ruang penyimpanan sudah penuh.”

“Data masih selamat, tetapi sistem perlu dipulihkan daripada salinan backup.”

“Proses ini mungkin mengambil masa kerana kami perlu menguji sistem sebelum dibuka semula.”

Cara penerangan seperti ini membuatkan pengguna lebih yakin dan memahami keadaan sebenar.

Jadikan Rasa Ingin Tahu Sebagai Kelebihan

Bidang IT sesuai untuk individu yang suka bertanya:

“Kenapa sistem ini gagal?”

“Bagaimana proses ini boleh dipermudah?”

“Apakah risiko jika data ini bocor?”

“Bolehkah kerja berulang ini diautomatikkan?”

Pegawai Teknologi Maklumat bukan sekadar orang yang memahami komputer.

Mereka ialah individu yang menggunakan teknologi untuk menyelesaikan masalah manusia, melindungi maklumat dan memastikan organisasi dapat beroperasi dengan lebih cekap.

Sekiranya anda sanggup belajar secara berterusan, teliti ketika mengurus data dan tidak mudah berputus asa apabila berhadapan dengan masalah teknikal, kerjaya ini mempunyai ruang yang luas untuk diterokai.

Mungkin anda bermula dengan membina aplikasi kecil di rumah.

Beberapa tahun kemudian, aplikasi atau sistem yang anda bangunkan boleh digunakan oleh ribuan orang setiap hari.